Bệnh mù cảm xúc Alexithymia: Hãy cẩn thận vì có thể chính bạn cũng đang mắc phải

13/04/2018 23:00

'Alexithymia không phải là một phép chẩn đoán lâm sàng, nhưng hàng triệu người trong chúng ta đều phải đấu tranh với nó mỗi ngày' - Susan David, nhà tâm lý học tại Đại học Y Havard chia sẻ.

Tạp chí New Yorker từng kể lại câu chuyện: Một bác sĩ tâm thần hỏi bệnh nhân của mình 'Ông đang cảm thấy thế nào?', và người bệnh nhân trả lời 'Tôi không biết nữa bác sĩ à. Đó là chính lý do tại sao tôi đang ở đây'... Thoạt đầu, ta cứ nghĩ đây là một trò đùa, tuy nhiên đó không phải là chuyện không thể xảy ra. Chứng bệnh này thường được biết đến như một tình trạng cận lâm sàng, với tên gọi là Alexithymia (Tạm dịch: Hội chứng mù cảm xúc). Đặc điểm của căn bệnh này chính là người bệnh không có khả năng xác định, mô tả và diễn đạt cảm xúc của mình.

 'Họ sẽ không nhận biết được cảm xúc của mình và không thể sử dụng từ ngữ để miêu tả chúng' 

 'Họ sẽ không nhận biết được cảm xúc của mình và không thể sử dụng từ ngữ để miêu tả chúng'

'Alexithymia không phải là một phép chẩn đoán lâm sàng, nhưng hàng triệu người trong chúng ta đều phải đấu tranh với nó mỗi ngày' - Susan David, nhà tâm lý học tại Đại học Y Havard, chia sẻ.

Alexithymia đã được nhắc đến lần đầu tiên trong các tài liệu về tâm lý vào năm 1976. Những năm gần đây, chứng bệnh này có liên quan với một loạt vấn đề về sức khỏe như: cao huyết áp, đau nửa đầu, ù tai, kiểm soát cơn đau kém, khó ngủ, rối loạn ăn uống, lạm dụng chất gây nghiện cũng như trầm cảm và các tình trạng sức khỏe tâm thần khác.

Hơn nữa, những người mắc Alexithymia thường có xu hướng thể hiện những triệu chứng bất thường về thể chất nhiều hơn, bao gồm các triệu chứng mệt mỏi và đau đớn. Đây có lẽ là do họ gặp khó khăn trong việc diễn đạt cảm xúc trong tâm trí mình - theo một nghiên cứu của Tạp chí Tâm lý Scandinavian vào tháng 4/2018.

Tuy nhiên, nhiều người chưa từng nghe qua về Alexithyma, nhưng hẳn là họ đã từng cảm nhận nó. Chứng bệnh này chính là sự thiếu nhận thức về cảm xúc, không có khả năng để nhận biết và miêu tả cảm xúc, hay có rắc rối trong việc phân biệt giữa cảm xúc và cảm giác cơ thể.

Hay nói cách khác, một người mắc Alexithymia có thể nhận biết được rằng mình đang cảm thấy bối rối hay nôn nao khó chịu nhưng lại không thể biết chính xác cảm xúc hiện tại của mình là gì - liệu rằng đó là giận dữ, lo lắng, thất vọng hay một cảm xúc nào khác. Bởi vì người bệnh không biết làm cách nào để xác định những cảm xúc đó, họ sẽ tìm đến thức ăn hoặc đồ uống có cồn để quản lý được sự phiền muộn của mình.

Hoặc là, nếu một người mắc phải Alexithymia đang cảm thấy lo lắng, bị căng cơ hay tim đập nhanh, họ sẽ miêu tả triệu chứng của mình bằng các cụm từ rất thông thường như 'cảm giác mệt mỏi' hay 'có vấn đề về tim'.

'Họ sẽ không nhận biết được cảm xúc của mình và không thể sử dụng từ ngữ để miêu tả chúng. Điều này sẽ làm cho một số cảm xúc nhất định như lo âu (anxiety) trở nên tồi tệ hơn bao giờ hết. Người bệnh sẽ trở nên phiền muộn hơn bởi vì họ không hề biết được nguyên nhân nào đã gây ra tình trạng hiện tại của mình' - Kristen Morie, một nhà khoa học nghiên cứu tại Đại học Yale chia sẻ.

'Nhưng thật khó để người ta nhận biết được cảm xúc trong chính bản thân mình, bởi vì nhiều người còn thiếu hiểu biết sâu sắc về Alexithymia' - Morie nói thêm.

Trong khi đó, 'Alexithymia có thể gây ra khó khăn trong các mối quan hệ giữa các cá nhân. Nó còn có thể làm người ta gặp khó khăn trong việc thấu hiểu và phản hồi những cảm xúc phiền muộn của người khác' - Rebecca Ready, một chuyên gia về tâm lý và khoa học não bộ của Đại học Massachusetts - Amherst lưu ý.

Một nghiên cứu vào năm 2017 của Tạp chí Tâm lý học Mỹ cho thấy rằng những người mắc phải Alexithimya đều có rắc rối trong việc nhận biết cảm xúc trên mặt người khác. Hơn nữa, họ đã giảm đi sự cảm thông về mặt cảm xúc đối với những người xung quanh.

Một nghiên cứu khác vào tháng 1/2018 của Tạp chí Tư vấn Tâm lý chỉ ra rằng chứng bệnh Alexithymia có liên quan tới sự né tránh, tức là ngại ngùng khi tiếp xúc với người khác, thường xảy ra ở đàn ông.

Ngọn nguồn của sự thiếu liên kết về mặt cảm xúc

Alexithymia có thể phát triển bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Nếu trẻ em được dạy dỗ rằng chúng không nên khóc hay bộc lộ cảm xúc vì chúng cần phải trở nên mạnh mẽ. Điều này có thể dẫn đến Alexithymia. Chứng bệnh này còn có thể được hình thành như một cơ chế đối phó khi mắc phải chấn thương tâm lý do bị lạm dụng tình dục thể chất hoặc tinh thần.

Nếu trẻ em được dạy dỗ rằng chúng không nên khóc hay bộc lộ cảm xúc vì chúng cần phải trở nên mạnh mẽ. Điều này có thể dẫn đến Alexithymia. 

Nếu trẻ em được dạy dỗ rằng chúng không nên khóc hay bộc lộ cảm xúc vì chúng cần phải trở nên mạnh mẽ. Điều này có thể dẫn đến Alexithymia.

Về sinh lý, chấn thương não bộ (TBI) có thể gây ra Alexithymia dựa vào sự tổn thương thần kinh đến não. Dawn Neumann, chuyên gia và là người lãnh đạo nghiên cứu về thuốc và sự phục hồi chức năng về mặt thể chất tại Đại học Y Dược Indiana và Bệnh viện phục hồi chức năng Idiana, chia sẻ: 'Alexithymia xảy ra khi chấn thương gây ảnh hưởng đến khu vực não bộ và mạng lưới dây thần kinh - nơi chịu trách nhiệm xử lý cảm xúc. Điều này dẫn tới sự thiếu liên kết giữa phản ứng về mặt cảm xúc bên trong và việc xác định rõ ràng cảm xúc ra bên ngoài'.

Tương tự, Alexithymia có thể xảy ra cùng các tình trạng thần kinh khác như bệnh Parkison (một loại bệnh do thoái hóa hệ thần kinh gây ra).

Việc điều trị bệnh này sẽ rất khó khăn. Người ta thường chữa trị trầm cảm, lo âu, rối loạn stress sau chấn thương, lạm dụng chất gây nghiện hay các tình trạng sức khỏe tâm thần khác kèm theo Alexithymia chứ không điều trị chỉ riêng Alexithymia.

Neumann chia sẻ: 'Bởi vì những người mắc Alexithymia thường thiếu vốn từ vựng cần thiết để giao tiếp hay miêu tả những cảm xúc bên trong, họ sẽ không có khuynh hướng tìm kiếm sự hỗ trợ từ tư vấn viên, bạn bè hay người trong gia đình'. Kể cả khi thực hiện liệu pháp điều trị, họ cũng sẽ khó có thể diễn đạt chính xác hay hiểu biết sâu sắc về cảm xúc của mình.

Học ngôn ngữ cảm xúc

Một cách để mở rộng nhận thức về cảm xúc đó chính là tự hỏi về tâm trạng của bản thân: Nếu bạn nghĩ rằng mình đang cảm thấy tức giận, hãy tự hỏi bản thân hai cảm xúc khác mà bạn có thể đang cảm thấy là gì (có lẽ là giận dữ và thất vọng). Và sau đó, hãy xem xét rằng điều gì đã làm cho bạn cảm thấy như thế. David gợi ý: Cảm xúc chính là những dấu hiệu cho ta biết về những thứ mà ta quan tâm, vì vậy hãy hỏi bản thân rằng 'Cảm xúc này đang cố nói với tôi điều gì đây?'.

Việc viết ra giấy những gì bạn đang nghĩ trong đầu và cố gắng lượm lặt ý nghĩa từ chúng cũng là một gợi ý. Hãy sử dụng những cụm từ như 'Tôi đã học được rằng…', 'Lý do mà tôi… chính là…', 'Bây giờ tôi nhận ra rằng...'

Tham gia vào các chương trình điều trị cũng thực sự có ích. Trong một nghiên cứu có liên quan đến những người lớn mắc phải TBI và Alexithymia từ mức độ vừa đến nghiêm trọng, Neumann và đồng nghiệp đã nhờ các đối tượng tham gia vào một chương trình điều trị nhận thức cảm xúc của bản thân. Chương trình này được thiết kế giúp bệnh nhân phát triển vốn từ vựng để có thể diễn đạt tâm trạng mình. Sau 2 tháng, bệnh nhân đã có những cải thiện đáng kể trong nhận thức về cảm xúc.

Bằng cách này, một vài ứng dụng đã được tạo ra để giúp người bệnh trau dồi vốn từ chỉ cảm xúc của mình. My Emotional Compass (Tạm dịch: La bàn cảm xúc của tôi), được phát triển bởi Neumann và đồng nghiệp của cô ấy. Hay bạn có thể sử dụng ứng dụng Mood Meter (Tạm dịch: Đồng hồ đo tâm trạng). Đây là ứng dụng được sáng tạo bởi các nhà nghiên cứu tại Yale Center. Ứng dụng này sử dụng trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence) và màu sắc để giúp bạn gọi tên tâm trạng của mình.

Cho dù bạn có chọn cách nào để thực hiện việc điều trị đi chăng nữa, việc hiểu sâu hơn về cảm xúc của chính mình sẽ giúp bạn có một cuộc sống trọn vẹn và tốt đẹp hơn.

(Theo health.usnews.com)

>> Xem thêm: Đâu là câu nói người trầm cảm muốn nghe nhất?

Khánh Lam Baodatviet.vn

Tag: #Alexithymia   #mù cảm xúc   #hội chứng mù cảm xúc